Pag-unawa sa Iba’t Ibang Paraan ng Pagdadalamhati: Bawat Puso, May Sariling Paraan ng Paghilom

Ang pagkawala ng isang mahal sa buhay ay isa sa pinakamabibigat na bagay na maaaring pagdaanan ng isang tao. Kasama nito ang lungkot, pangungulila, mga tanong na maaaring walang kasagutan, at mga alaala na bigla na lamang sumasagi sa isip. 

Pero kahit pare-pareho tayong maaaring makaranas ng pagkawala, hindi pare-pareho ang paraan ng bawat tao sa pagdadalamhati. 

May mga taong umiiyak at gustong magkuwento. May iba namang mas pinipiling manahimik. May mga taong nakakahanap ng ginhawa sa trabaho at pang-araw-araw na gawain, habang ang iba ay mas gustong mapalapit sa pamilya at mga kaibigan. 

Walang iisang tamang paraan ng pagdadalamhati. 

Sa Dearly Departed, naniniwala kami na bawat pamamaalam ay may sariling kuwento. At sa likod ng bawat pagkawala ay isang pamilyang nangangailangan ng panahon, pag-unawa, at espasyong makapagluksa sa sarili nilang paraan. 

Ano ang Pagdadalamhati? 

Ang pagdadalamhati o grief ay natural na tugon ng isang tao sa pagkawala ng isang taong mahalaga sa kanya. 

Maaari itong maramdaman bilang matinding lungkot at pangungulila. Maaari ring magkaroon ng galit, pagkalito, guilt, kawalan ng gana, o pakiramdam na parang manhid ang emosyon. 

Para sa ilan, nagsisimula ang pagdadalamhati sa mismong sandali ng pagkawala. Para naman sa iba, maaaring lumabas ang bigat ng nararamdaman pagkalipas pa ng ilang araw, linggo, o kahit buwan. 

Minsan, akala natin ay okay na tayo, pero biglang babalik ang lungkot dahil sa isang kanta, litrato, amoy, lugar, pagkain, o simpleng bagay na nagpapaalala sa ating mahal sa buhay. 

Normal lang iyon. 

Walang takdang panahon kung kailan dapat matapos ang pagdadalamhati. Hindi ito paligsahan at hindi kailangang madaliin. 

Iba’t Ibang Paraan ng Pagdadalamhati 

Walang checklist na kailangang sundin kapag nagluluksa. Maaaring mag-iba ang paraan ng pagdadalamhati depende sa personalidad, relasyon sa yumao, karanasan, paniniwala, at sitwasyon ng bawat tao. 

Minsan, maaari ring magbago ang paraan ng pagharap natin sa lungkot habang lumilipas ang panahon. 

1. Tahimik na Pagdadalamhati 

May mga taong hindi madaling maglabas ng kanilang nararamdaman. Maaaring hindi sila madalas umiyak o magkuwento tungkol sa kanilang lungkot. 

Pero hindi ibig sabihin nito na hindi sila nasasaktan. 

Para sa kanila, maaaring makatulong ang tahimik na pagdarasal, pagsusulat, pagtingin sa mga lumang litrato, pakikinig sa paboritong kanta ng yumao, o simpleng paglalaan ng oras para sa sarili. 

Kung may kakilala kang ganito, hindi kailangang pilitin silang magsalita. Minsan, sapat nang malaman nilang may taong handang makinig kapag handa na sila. 

2. Pag-iyak at Pagpapahayag ng Emosyon 

May mga taong mas madaling mailabas ang sakit sa pamamagitan ng pag-iyak, pakikipag-usap, o pagbabahagi ng mga alaala. 

Maaaring paulit-ulit nilang ikuwento ang tungkol sa kanilang mahal sa buhay. Maaari rin silang magkaroon ng mga araw na mas emosyonal kaysa sa iba. 

Walang masama rito. 

Ang pag-iyak ay hindi tanda ng kahinaan. Para sa marami, isa itong paraan upang mailabas ang bigat na matagal nilang kinikimkim. 

Minsan, ang kailangan lang talaga ay isang taong makikinig nang hindi nanghuhusga at hindi nagmamadaling magbigay ng payo. 

3. Pagiging Abala Bilang Paraan ng Pagharap 

May mga taong nakakahanap ng kaunting ginhawa sa pagpapatuloy ng kanilang routine. 

Nagtratrabaho sila, nag-aalaga ng mga anak, inaasikaso ang bahay, o patuloy na ginagawa ang mga responsibilidad nila. 

Para sa iba, nakatutulong ang routine dahil nagbibigay ito ng kaunting normalidad sa panahong maraming bagay ang nagbago. 

Pero mahalaga ring tandaan na ang pagiging abala ay hindi nangangahulugang wala nang nararamdaman ang isang tao. 

Minsan, kapag natapos na ang mga gawain at tahimik na ang paligid, doon pa lamang lumalabas ang mga emosyong matagal na niyang ipinagpapaliban. 

Kaya mahalagang bigyan din ang sarili ng oras upang huminto, magpahinga, at damhin ang nararamdaman. 

4. Paggunita sa Mahal sa Buhay sa Pamamagitan ng Paggunita 

Para sa maraming tao, ang pag-alala ay bahagi ng kanilang paraan ng pagharap sa pagkawala. 

Maaaring balikan ang mga lumang litrato, paboritong kanta, mga lugar na madalas puntahan, o kahit mga simpleng bagay na nagpapaalala sa yumao. 

May mga pamilya ring nagkukuwento tungkol sa kanilang mahal sa buhay tuwing may family gathering. May iba namang gumagawa ng memory book, nag-iingat ng mga personal na gamit, o nagpapanatili ng isang espesyal na lugar para sa kanilang alaala. 

Ang paggunita ay hindi nangangahulugang ayaw nating tanggapin ang pagkawala. 

Sa halip, maaari itong maging paraan upang matutunan nating dalhin ang mga alaala habang nagpapatuloy sa buhay. 

5. Pagdadalamhati sa Pamamagitan ng Pakikisama sa Iba 

May mga taong mas nakakayanan ang lungkot kapag may kasama. 

Maaaring pamilya, kaibigan, kamag-anak, o isang taong pinagkakatiwalaan nila. 

Hindi naman kailangang laging may pag-uusap. Minsan, sapat nang may katabing umiinom ng kape, kasamang kumain, o taong handang makinig sa kuwento tungkol sa yumao. 

Sa panahon ng pagdadalamhati, hindi laging kailangan ng solusyon. 

Minsan, ang pinakamalaking tulong ay ang simpleng pananatili sa tabi ng isang taong nasasaktan. 

Bakit Mahalagang Igalang ang Paraan ng Pagdadalamhati ng Bawat Isa? 

Kahit magkakapamilya, maaaring magkakaiba ang paraan ng pagharap sa parehong pagkawala. 

Maaaring gusto ng isang miyembro ng pamilya na pag-usapan ang mga alaala, habang ang isa naman ay mas gustong manahimik. Maaaring handa nang bumalik sa trabaho ang isa, habang ang isa ay nangangailangan pa ng mas maraming panahon. 

Walang ibig sabihin na mas mahal ng isa ang yumao dahil mas madalas siyang umiiyak. At hindi rin ibig sabihin na hindi nasasaktan ang isang taong tahimik. 

Kaya mahalagang iwasan ang mga katagang: 

- “Kailangan maging matatag ka na.” 

- “Matagal na iyon, kailangan mo nang mag-move on.” 

- “Huwag ka nang umiyak.” 

Sa halip, maaaring sabihin: 

- “Nandito lang ako kung kailangan mo ng  

kausap.” 

- “Okay lang malungkot ka. Huwag mong madaliin ang sarili mo.” 

- “Gusto mo bang magkuwento tungkol sa kanya?” 

- “Ano ang maitutulong ko sa iyo ngayon?” 

Minsan, hindi natin kailangang malaman ang eksaktong sasabihin. Ang mahalaga ay maramdaman ng taong nagluluksa na hindi niya kailangang harapin ang lahat nang mag-isa. 

Paano Makakatulong ang Paggunita sa Mahal sa Buhay? 

Hindi natin maibabalik ang mga panahong kasama natin ang ating mahal sa buhay. Pero maaari nating patuloy na alalahanin ang mga bagay na naging mahalaga sa kanila at sa ating pamilya. 

Maaaring simpleng pagdarasal ito bago matulog. Maaari ring pagtingin sa mga litrato, pagluluto ng paboritong pagkain ng yumao, pakikinig sa paborito niyang kanta, o pagkukuwento sa mga anak tungkol sa taong naging mahalagang bahagi ng kanilang pamilya. 

Para sa ilang pamilya, bahagi rin ng paggunita ang pagkakaroon ng isang permanenteng lugar na maaaring balikan. 

Dito maaaring maging mahalaga ang cremation at columbarium. 

Matapos ang cremation, maaaring ilagak ang urn sa isang columbarium kung saan mayroon ang pamilya ng isang tiyak na lugar na maaari nilang puntahan, pagdasalan, at dalawin. 

Hindi lamang ito tungkol sa pagkakaroon ng lugar para sa urn. 

Para sa isang pamilya, maaari itong maging lugar kung saan unang nakilala ng mga anak ang kuwento ng kanilang lolo o lola. Maaari itong maging lugar na binabalikan tuwing birthday, anniversary, Undas, o simpleng araw na nami-miss nila ang kanilang mahal sa buhay. 

Sa ganitong paraan, ang memorial ay nagiging bahagi ng patuloy na pag-alala. 

Kapag Mahirap Pa Ring Harapin ang Pagkawala 

Normal ang malungkot pagkatapos ng pagkawala ng isang mahal sa buhay. Ngunit may mga pagkakataong nagiging napakabigat na nito at nagsisimula nang makaapekto sa pang-araw-araw na buhay. 

Kung ang pagdadalamhati ay patuloy na nakaaapekto sa pagtulog, pagkain, trabaho, pakikisalamuha, o kakayahang gawin ang mga pang-araw-araw na gawain, maaaring makatulong ang pakikipag-usap sa isang mental health professional o grief counsellor. 

Hindi kailangang hintaying hindi na kayanin bago humingi ng tulong. 

Ang paghingi ng suporta ay hindi nangangahulugang mahina ka. Isa rin itong paraan ng pag-aalaga sa sarili habang dumadaan sa isang napakahirap na panahon. 

Bawat Pamamaalam ay May Sariling Kuwento 

Walang iisang paraan ng pagdadalamhati. Walang eksaktong bilang ng araw, buwan, o taon kung kailan dapat maging “okay” ang isang tao. 

May mga araw na mas magaan. 

May mga araw na biglang babalik ang pangungulila. 

At may mga araw na isang simpleng alaala lamang ang kailangan para maramdaman nating malapit pa rin sa atin ang isang taong wala na. 

Bahagi iyon ng pagdadalamhati. 

Sa halip na tanungin kung kailan matatapos ang lungkot, maaaring mas mahalagang itanong: 

“Paano ko matututuhang dalhin ang alaala niya habang nagpapatuloy ako?” 

Para sa maraming pamilya, ang sagot ay nasa mga kuwentong patuloy nilang ibinabahagi, sa mga tradisyong ipinagpapatuloy, sa mga larawang iniingatan, at sa mga lugar na nagsisilbing paalala ng kanilang mahal sa buhay. 

Isang Lugar Para sa Alaala, Isang Paraan Para Magpatuloy 

Sa Dearly Departed, nauunawaan namin na ang pamamaalam ay hindi nangangahulugang kailangang kalimutan ang isang taong minahal. 

 Sa halip, maaari itong maging simula ng isang bagong paraan ng pag-alala. 

Para sa mga pamilyang pumipili ng cremation, ang pagkakaroon ng maayos na lugar para sa urn ay maaaring maging mahalagang bahagi ng kanilang paglalakbay. Sa pamamagitan ng columbarium, may lugar ang pamilya na maaari nilang balikan upang manalangin, mag-alay ng bulaklak, magkuwento, o simpleng maupo sandali kapag nami-miss nila ang kanilang mahal sa buhay. 

Kasama ng cremation services, nag-aalok din ang Dearly Departed ng columbarium vaults, memorial planning, at memorial keepsakes upang matulungan ang mga pamilya na makahanap ng paraan ng paggunita na may personal na kahulugan. 

Hindi namin maaaring alisin ang sakit ng pagkawala. Ngunit maaari naming gawing mas maayos at mas makabuluhan ang paraan ng pamamaalam at pag-alala. 

Paghilom Nang Hindi Kailangang Kalimutan 

Ang paghilom ay hindi nangangahulugang nakakalimutan na natin ang taong nawala. 

Sa paglipas ng panahon, maaaring magbago ang sakit, pero hindi kailangang mawala ang pagmamahal. 

Matututo tayong magpatuloy habang dala ang mga alaala—sa mga kuwentong patuloy nating ikinukuwento, sa mga bagay na itinuro nila sa atin, at sa pagmamahal na iniwan nila sa ating buhay. 

Dahil ang isang taong minahal ay hindi kailangang makalimutan para tayo ay magpatuloy. 

Ang paghilom ay ang unti-unting pagkatutong mabuhay kasama ang pangungulila, habang patuloy na iniingatan ang pagmamahal at mga alaalang mananatili.